Những điều chưa biết về nhà Rông Tây Nguyên

Ngày nay, du khách đến các tỉnh Gia Lai, Kom Tum,…chắc chắn sẽ bắt gặp những ngôi nhà Rông cao lớn đứng sừng sững giữa làng. Nhà rông được coi nhà là biểu tượng văn hóa của cộng đồng các dân tộc ở Tây Nguyên, thể hiện giá trị vật chất, tinh thần trong đời sống của đồng bào nơi đây đã được lưu giữ từ bao đời.


Tùy vào từng tộc người mà nhà rông có những điểm khác biệt trong lối thiết kiến kiến trúc. Có thể nói, nhà rông mang nhiều ý nghĩa khác nhau và có nhiều điều thú vị mà rất nhiều người chưa biết. Bài viết dưới đây chúng tôi xin bật mí những thú vị mà bạn chưa biết về nhà rông nhé!


1. Không phải đồng bào dân tộc nào cũng có nhà rông


Không phải dân tộc nào ở Tây Nguyên cũng có nhà rông cả, thường công trình kiến trúc này xuất hiện nhiều ở các buôn làng người dân tộc ở khu vực phía Bắc Tây Nguyên, nhất là ở 2 tỉnh Gia Lai và Kom Tum. Ở phía Nam Tây Nguyên từ Đắk Lak trở vào thì nhà rông xuất hiện thưa thớt hơn, ở đây họ thường làm nhà dài mang ý nghĩa cộng đồng.


2. Nhà rông là không gian sinh hoạt cộng đồng lớn nhất mỗi làng


Nhà rông là nơi để người dân trao đổi, thảo luận các lĩnh vực hành chính, quân sự, là nơi thực hiện các luật tục, bảo tồn truyền thống cũng như diễn ra các nghi thức tôn giáo, tín ngưỡng của làng. Bên trong nhà rông sẽ lưu trữ những hiện vật gắn liền với lễ hội như cây nêu được trang trí tỉ mỉ, khoảng đất đốt lửa trại trước nhà, nhạc cồng chiêng, bình rượu cần,…

 


3. Nhà rông không phải là nơi lưu trú của đồng bào Tây Nguyên


Nhà rông là nơi sinh hoạt cộng đồng chứ không phải là nơi lưu trú của người dân Tây Nguyên. Nhà rông mang nét kiến trúc đặc sắc, cao, rộng hơn nhiều, dải họa tiết trang trí dọc theo nóc nhà rông là dễ thấy mà nhà sàn không có. Bên cạnh, kiến trúc nhà rông cao, rộng còn thể hiện sự giàu có, thịnh vượng, sung túc của làng đó.


4. Đồng bào Tây Nguyên quan niệm nhà rông là nơi thu hút khí thiêng của đất trời để bảo vệ dân làng


Đó là quan niệm chung của các đồng bào ở đây, vì thế mỗi nhà rông đều có một nơi rất trang trọng thường để các vật được người dân cho là linh thiêng như: con dao, hòn đá, sừng trâu,…đây là những hiện vật truyền thống gắn liền với lịch sử hình thành buôn làng như: cồng, chiêng, trống, vũ khí,…

 


5. Nhà rộng là nơi quan trọng nhất của làng


Chính là nơi quan trong nhất nên những người đàn ông trong làng phải thay nhau ngủ qua đêm để trông coi. Một số làng còn có 2 nhà rông gồm nhà rông cái nhỏ, có mái thấp dành cho nữ và nhà rông đực dành cho đàn ông sẽ có quy mô lớn hơn và trang trí công phu hơn. Nhà rông bên cạnh mục đích giữ gìn không gian thiêng liêng thì nơi đây còn là nơi để người dân trao đổi những câu chuyện, kinh nghiệm trong đời sống. Vì thế, những nam nữ độc thân trong làng có thể quay quần tại nhà rông để thăm hỏi, tìm bạn đời nhưng không được phép đi quá giới hạn.


6. Mỗi dân tộc sẽ có kiểu làm nhà rông khác nhau


Tùy vào mỗi tộc người mà nhà rông sẽ có kiến trúc, kích thước lớn nhỏ khác nhau. Cụ thể, nhà rông của người Giẻ Triêng thường nhỏ và thấp nhất, nhà rông người Xê Răng cao vút, nhà rông người Gia Rai có mái mảnh, dẹt như lưỡi rìu, của người Ba Na thì to hơn của người Gia Rai, đường nét mềm mại và thường có các nhà sàn xung quanh.



7. Sàn nhà rông thiết kế gắn liền với văn hóa quay quần uống rượu cần của đồng bào


Sàn nhà rông thường được làm bằng ván gỗ hay ống tre nứa đập dập, khi ghép không khít nhau mà có khoảng cách 1cm. Nhờ vậy, khi người dân tập trung ăn uống thì nước không bị chảy lên láng trên sàn cũng như giúp cho việc vệ sinh được dễ dàng hơn.

 


8. Cầu thang nhà rông có từ 7-9 nấc


Cầu thang nhà rông của từng tộc người cũng có cách trang trí khác nhau. Thường trên thành và cột của cầu thang nhà rông người Gia Rai tạc hình quả bầu đựng nước, người Ba Na khắc hình ngọn cây rau dớn, người Giẻ Triêng, Xơ Đăng thì đẽo hình núm chiêng hoặc mũi thuyền.


9. Nhà rông gắn liền với cây nêu


Cây nêu được trang trí nhiều họa tiết thường được đặt trước sân chính giữa của nhà rông để phục vụ cho những dịp lễ hội của buôn làng. Theo người Gia Rai cây nêu là nơi hội tụ các vị thần linh, ở từng lễ hội thì cây nêu sẽ mang một hình ảnh biểu tượng khác nhau. Ví dụ, cây nêu trong lễ hội đâm trâu thì có 4 nhánh, còn lễ mừng lúa mới thì có 1 nhánh.

 


10. Nhà rông chỉ gắn liền với buôn làng


Nhà rông chỉ gắn liền với buôn làng không có nhà rông cấp tỉnh, cấp huyện hay nhà rông chung của nhiều làng. Nơi đây sẽ diễn ra những lễ hội, sinh hoạt chung của buôn làng mà thôi.


Ngày nay, nhà rông đã có những thay đổi trong kiến trúc trở nên tiện nghi hơn nhưng vẫn giữ được nét đẹp truyền thống và giữ vẹn nguyên ý nghĩa đã được lưu truyền lại từ bao đời. Vì thế, nhà rông còn mang ý nghĩa văn hóa của cộng động dân tộc Tây Nguyên nói riêng và Việt Nam nói chung.


Lê Hằng


Bài khác